Oogzorg bij Staar

Inleiding

U komt in aanmerking voor een cataractoperatie (staaroperatie). Wat houdt dit in en wat betekent dit voor u als patiënt? We proberen u zo zorgvuldig mogelijk uit te leggen wat er gaat gebeuren en hoe u zelf kunt zorgen dat de ingreep en het genezingsproces zo voorspoedig mogelijk verlopen.  Hiervoor is het in eerste instantie belangrijk dat u zich aan deze richtlijnen houdt.

Voorbereiding in de kliniek

De ooglens is een kleine lens, in normale toestand doorzichtig, gelegen achter de pupil. De ooglens kan door verschillende oorzaken troebel worden (zoals leeftijd, ongeval of een ontsteking). Dit noemt men staar. De ooglens is nodig voor het normaal functioneren van het oog; ze brengt het invallend licht op de juiste plaats, om waargenomen te worden door de lichtgevoelige delen van het oog: het netvlies en de oogzenuw. Wanneer het troebel worden van de ooglens gezichtshinder geeft bij de dagelijkse bezigheden of bij het uitoefenen van het beroep, kan alleen een cataractoperatie de gezichtsscherpte verbeteren (op voorwaarde dat er geen andere oorzaak is, zoals een ziekte van de oogzenuw of van het netvlies, die onopgemerkt is gebleven voor de ingreep).

Biometrie
Tijdens de staaroperatie wordt er een kunstlens in uw oog geïmplanteerd. Om de sterkte van deze lens te bepalen zal er in het voorbereidend spreekuur een biometrie worden uitgevoerd. Hierbij wordt met een lichtstraal de lengte van de oogbol gemeten. Met deze meetwaarde kan de juiste kunstlenssterkte worden berekend. De brilsterkte die na de operatie nodig is hangt af van de sterkte van de kunstlens. Soms is de anatomische toestand van het oog verantwoordelijk voor afwijkingen in de berekeningen. Littekenvorming is ook een factor die de uiteindelijke zichtsterkte kan beïnvloeden.

Meestal zal er in ieder geval een leesbril nodig blijven. In sommige situaties kan er, in overleg, juist voor worden gekozen dat men na de operatie goed kan lezen zonder bril. Maar dan is er voor veraf wel weer een bril nodig. De keuze hiervoor hangt o.a. af van de brilsterkte vóór de operatie en van de leesgewoonten.

Er zijn speciale implant-lenzen met het doel mensen na de staaroperatie nog minder afhankelijk te laten zijn van een bril. Hieronder vallen de zogenaamde torische kunstlenzen, die als doel hebben de cilindersterkte van een eventuele bril na de operatie te verminderen of zelfs geheel weg te werken. Ook zijn er multifocale implant-lenzen waarbij, net als in een bril met multifocale glazen, het doel is zowel het zicht voor veraf als voor dichtbij te verbeteren. Multifocale implant-lenzen hebben dus tot doel mensen niet alleen voor het veraf zien, maar ook voor het dichtbij zien minder afhankelijk te laten zijn van een bril. Deze speciale ofwel premium implant-lenzen kunnen niet bij iedereen worden gebruikt. Verder kunnen deze multifocale lenzen specifieke bijwerkingen hebben (gekleurde ringen rond lichtbronnen, lichtschitteringen); bovendien zal onder sommige omstandigheden tóch nog een leesbril nodig zijn. Deze lenzen worden nog niet overal toegepast. Omdat deze speciale lenzen niet onder de normale verzekerde zorg vallen moet daarvoor bijbetaald worden.

Indien u contactlenzen draagt is het van belang dat deze enige tijd voor de biometrie worden uitgelaten om de meeste optimale meting te verkrijgen.
Zachte lenzen dienen twee dagen van te voren uitgelaten te worden.
Harde lenzen dienen twee weken van te voren uitgelaten te worden.

Premium lenzen
Indien u in overleg met de oogarts heeft gekozen voor premium lenzen, dan geldt de volgende bijbetaling:

Torische monofocale kunstlens: 600 Euro bijbetaling per oog.

Trifocale kunstlens: 1500 Euro bijbetaling per oog.

Ingeval van Clear Lens Extraction CLE (nog geen cataract of staar geconstateerd), komt de gehele procedure voor eigen rekening.

CLE met torische monofocale kunstlens: 1800 Euro per oog.

CLE met trifocale kunstlens: 2700 Euro per oog.

Informatie en planning
Na de biometrie plannen we u in voor de operatie en de nacontroles. Eventuele verhinderdata kunt u dan aangeven. De oproep voor de operaties ontvangt u schriftelijk. Zodra het eerste oog is gecontroleerd ontvangt u de oproep voor het tweede oog.
Wanneer wij niets van u horen, gaan wij ervan uit dat u akkoord gaat met de voorgenomen behandeling en dat u zich op de afgesproken datum/tijd meldt.
Mocht u verhinderd zijn, laat het ons dan zo spoedig mogelijk weten. Wij kunnen dan in uw plaats een andere patiënt helpen.
Houdt u er rekening mee dat u opnieuw ingepland moet worden wanneer u verhinderd bent. Dit duurt enkele weken.

Druppels
Bij de oproep krijgt u van ons een recept waarmee u in de apotheek oogdruppels kunt bestellen. Deze medicatie heeft u nodig na de staaroperatie. Zorg ervoor dat u deze tijdig in huis haalt, zodat u ze na de operatie kunt gebruiken.

Gezondheid
Vooraf aan de operatie krijgt u een gezondheidsvragenlijst. Hierop kunt u uw medicijngebruik aangeven. Voor uw eigen veiligheid is het van groot belang dat u ons correct en volledig informeert over uw medicijngebruik. Uw behandelaar zal deze lijst beoordelen en indien nodig wordt u verwezen naar de internist of cardioloog. Dit is echter zelden nodig omdat bij een staaroperatie plaatselijk wordt verdoofd.
U wordt tevens verzocht een toestemmingsverklaring in te vullen. Dit is nodig in het kader van geldende kwaliteitseisen.

Voorbereiding thuis
Om de kans op infecties te verminderen is het van belang dat u tijdens de operatie schoon en fris bent. Daarom verzoeken wij u om de avond of ochtend van te voren een bad of douche te nemen en uw haren te wassen. Ook vragen wij u om in schone kleren te verschijnen, zonder sieraden en zonder make up.
Een goed comfort draagt ook bij aan de veiligheid van een staaroperatie. Draag daarom gemakkelijk zittende kleding zonder nauwsluitende kraag. Draag uw haren niet in een knot op het achterhoofd.
Draag geen gehoorapparaat aan de kant van het te opereren oog. Uw gehoorapparaat kan nat worden door spoelvloeistof.
Omdat de operatie onder lokale druppelverdoving plaatsvindt hoeft u niet nuchter te blijven. Wij raden u aan om een normaal ontbijt of een lichte lunch te gebruiken zodat u zich fit voelt tijdens de operatie.

Regel een begeleider
Na de operatie zult u zich mogelijk niet zo fit voelen als normaal. Bovendien is vlak na de staaroperatie het gezichtsvermogen mogelijk nog ontregeld. Regelt u daarom van tevoren het vervoer en voor de eerste 24 uur na de operatie thuis begeleiding.

Medicijnen
Het gebruik van bloedverdunners (bijv. ascal, acetylsalicylzuur, sintrom, marcoumar) en andere medicijnen kan gewoon doorgaan, tenzij anders geadviseerd. Heeft u de medicijnen gedurende de dag nodig neem deze dan mee op de operatiedag.

Patiënten met diabetes mellitus
Voor patiënten met diabetes mellitus is het belangrijk dat u uw eigen medicijnschema volgt en deze ook van thuis meeneemt. Tevens is het raadzaam om een lunchpakketje mee te nemen op de operatiedag.

Ziekte voor de operatie
Mocht u de dagen vóór de ingreep koorts of griep hebben, dan verzoeken wij u ons te bellen. De arts bekijkt dan of de operatie kan plaatsvinden. Soms is het beter om een nieuwe afspraak te maken.

Eten en drinken
Na de operatie is het raadzaam om wat te eten en/of te drinken, zeker als u van verder weg komt. In de wachtkamer hebben we koffie, thee en water voor u. Neemt u indien gewenst zelf iets te eten mee.


De dag van de operatie

Tijd
Wij verwachten u in onze kliniek op het afgesproken tijdstip. U kunt ervan uitgaan dat de voorbereiding, de behandeling en de nazorg in totaal ongeveer anderhalf tot twee uur duren.

Oogdruppels
Tijdens de voorbereiding krijgt u diverse oogdruppels toegediend, iedere soort met een eigen werking. Gebruikt worden druppels om de pupil te verwijden, andere druppels voor desinfectie en ontstekingsremming. Daarna krijgt u van de verpleegkundige een steriele overjas, muts en overschoenen.

Voorbereiding op de operatiekamer
Eerst neemt u plaats op de operatiestoel. Hierna vindt de laatste controle van belangrijke gegevens plaats: de time out procedure. Er wordt voor de laatste keer aan u gevraagd naar uw naam, uw geboortedatum en uw adres. Tevens aan welk oog de geplande staaroperatie zal plaatsvinden. Pas hierna wordt definitief besloten om de operatie uit te voeren. Nu wordt u voorzichtig in een liggende houding gebracht. Het is heel belangrijk dat uw hoofd tijdens de operatie horizontaal en recht ligt. Samen met de verpleegkundige wordt een voor u comfortabele houding gevonden. Daarna wordt uw hoofd met een papieren plakband voorzichtig vastgeplakt aan de hoofdsteun. Nu krijgt u de verdovende oogdruppels toegediend. Voor de operatie gaat starten wordt uw hoofd steriel afgedekt met een doek. Onder het doek wordt u voorzien van een frisse lucht om eventuele benauwdheid te voorkomen. Het oog wordt vervolgens opnieuw lokaal verdoofd.

Operatie
Bij Oog en Welzijn gebruiken wij de meest betrouwbare operatietechnieken om staar te verwijderen. Vrijwel altijd wordt gekozen voor de techniek van de phaco-emulsificatie. Dit is de beste techniek en betekent letterlijk: verpulveren en opzuigen van de oude lens. Aan de zijkant of aan de bovenkant van het oog wordt een klein sneetje van ongeveer twee millimeter gemaakt. Dit is de toegang voor de minuscule instrumenten waarmee de operatie wordt uitgevoerd. De ooglens zit in een omhulsel, het lenskapsel, waarin aan de voorkant een opening wordt gemaakt. De troebele lensinhoud wordt losgespoeld, verpulverd en weggezogen. In het lege en schoongepoetste lenszakje komt vervolgens een helder opgevouwen kunstlensje. Eenmaal op zijn plek ontvouwt de lens zich direct en zet zich daardoor vast.

De operatie duurt ongeveer vijftien minuten. In deze korte tijd vindt belangrijk teamwerk plaats. Beschouwt u zichzelf als het belangrijkste lid van het operatieteam. Het gaat immers om u. Uw taak is om rustig te blijven liggen. Daarmee maakt u het de andere teamleden mogelijk om snel en efficiënt te handelen. Wanneer u pijn ervaart of als u zich onprettig voelt dan moet u dit aangeven. Als u moet kuchen of hoesten is dat meestal geen probleem. U kunt de operateur waarschuwen door uw hand even op te steken of gewoon iets te zeggen. Tijdens de operatie is er van alles te horen. Meestal een muziekje, verder geluiden van apparatuur. Als de operatie ontspannen verloopt kan het zelfs zijn dat zich een kort gesprek tussen de operateur en een assistent afspeelt. Dat is normaal en draagt bij aan een rustige ontspannen sfeer en een veilig proces.

Door de veerkracht van het weefsel sluit het wondje zich na de operatie spontaan. Een enkele keer is het toch nodig om het wondje met een hechting te sluiten. Die hechting hoeft later meestal niet te worden verwijderd. Na de operatie wordt uw oog meestal niet afgedekt. Het voordeel daarvan is dat u direct kunt beginnen met het druppelen van het oog. Als besloten wordt om het oog tóch af te dekken wordt dit met u besproken. In dat geval kan het verband blijven zitten tot de volgende ochtend. Na het ontwaken mag u het oogkapje zelf verwijderen en kunt u starten met oogdruppels (zie separaat druppelschema).

Tijdens een staaroperatie.

Tijdens een staaroperatie.


Na de operatie

Uit voorzorg wordt u aan de arm terug begeleid door de assisterende. Terug in de wachtkamer kunt u meteen even iets eten en drinken. Omdat het zicht volkomen anders is dan normaal mag u geen auto rijden. Denk er eventueel aan uw begeleider te laten rijden.

Pijn
Een aantal uren na de operatie werkt de verdoving uit en keert het gevoel van het oog terug. Meestal is het oog na de operatie niet pijnlijk. Mocht het oog toch pijnijk zijn dan is het raadzaam ons even te bellen.

De ochtend na de operatie
De volgende ochtend wordt u gebeld door één van onze medewerkers die u een aantal vragen stelt, onder andere of u beter bent gaan zien. Hoewel dit van persoon tot persoon erg kan variëren is in de meeste gevallen het zicht dan nog niet optimaal. Bij twijfel wordt u geadviseerd om toch even op controle te komen.

Bril
Meestal wordt de sterkte van de kunstlens zo berekend dat u voor de verte geen of slechts een geringe brilsterkte nodig heeft, maar we kunnen dit niet garanderen. Een leesbril blijft noodzakelijk, afhankelijk van de vooraf gekozen lens en sterkte. U kunt echter ook in overleg met de oogarts besloten hebben liever geen leesbril te willen dragen.  In dat geval zult u dan voor het veraf zien bril afhankelijk zijn, tenzij er speciale lenzen zijn geïmplanteerd waarmee veraf en dichtbij kunt zien. Een aantal weken na de operatie wordt de maximale gezichtsscherpte opgemeten door de optometrist. Dan kan een briladvies meegegeven worden. Uw eigen opticien of optometrist zal bij eventuele aanschaf van de nieuwe bril de meting nogmaals herhalen (bij voorkeur vanaf zo’n zes weken na de laatste operatie).

Adviezen bij het zelf toedienen van oogdruppels
Zodra u thuiskomt, dient u te beginnen met de oogdruppels. Het is het beste om het druppelen zo gelijkmatig mogelijk over de dag te verdelen en tussen de twee soorten druppels minimaal vijf minuten pauze te nemen. U krijgt van de apotheek verschillende soorten druppels. Het druppelschema ontvangt u in een aparte bijlage. Hier wordt ook de juiste manier van toedienen uitgelegd.


Herstel

De volgende adviezen en instructies zijn bedoeld voor de eerste twee weken na uw staaroperatie. Na enkele weken volgt er weer een controle.

Leefregels na de staaroperatie
  • Het oog is gedurende de eerste weken na de operatie kwetsbaarder dan normaal. U mag wel verder rustig op de zijde van het geopereerde oog slapen.
  • U mag de eerste weken niet op het oog duwen, make-up gebruiken of in het oog wrijven.
  • U mag normaal uw huishoudelijk- of kantoorwerk doen. Verder is ook wandelen, fietsen, televisie kijken, lezen e.d. toegestaan.
  • Bukken, tillen, niezen en persen is toegestaan, echter niet in extreme mate. Lichte voorwerpen van de grond oprapen is ook geen probleem.
  • Douchen en haren wassen kunt u gerust. Het is wel belangrijk dat u daarbij uw oog steeds gesloten houdt. Bij het afdrogen niet in het oog wrijven.
  • De eerste twee weken na de operatie mag u niet zwemmen of sporten. Na deze periode zijn alle soorten van sport weer toegestaan. Wees wel langere tijd voorzichtig met contactsporten.
  • Of u na de operatie al meteen mag autorijden is afhankelijk van het gezichtsvermogen van de beide ogen. Het is in ieder geval verboden als u een oogverband op heeft. Realiseer u verder dat, mocht u betrokken raken bij een verkeersongeval in de periode kort na een staaroperatie, uw verzekeringsmaatschappij problemen kan geven bij toekennen van schadevergoeding.
  • U kunt na de operatie rustig uw oude bril opzetten, dit kan geen kwaad voor het geopereerde oog. Mocht het sterkteverschil u last geven en u toch graag de bril willen dragen, dan kunt u de opticien vragen het glas van het geopereerde oog voor u uit de bril te halen of dit glas zelf af te plakken. Na vier tot zes weken krijgt u na het onderzoek zo nodig een bril advies mee voor de opticien.

Als u na de operatie pijn krijgt, plotseling slechter gaat zien of het oog wordt roder dan het was direct na de operatie, moet u contact met ons opnemen. Ook in het geval van zwarte vlekken en/of lichtflitsen. Een lichte irritatie of zandkorrel gevoel is normaal en geen reden tot ongerustheid.


Complicaties en bijwerkingen

Blijvende complicaties zijn zeldzaam (gemiddeld minder dan 1%) en soms niet te voorzien. Ernstige complicaties bij een staaroperatie zijn zeer zeldzaam. Ze kunnen een nieuwe operatie noodzakelijk maken of, zeer uitzonderlijk, eindigen met het verlies van het zicht aan het geopereerde oog.

De voornaamste ernstige complicaties zijn: infecties, bloedinkje in het oog, zwelling van het hoornvlies of van het centrale netvlies, een sterk verhoogde oogdruk, een loslating van het netvlies of een verergering van een vooraf bestaande aandoening.

Een scheur van het lenskapsel waarbij een stukje van de ooglens terechtkomt in het glasvocht kan aanleiding zijn tot een nieuwe operatie.

Minder ernstige complicaties die kunnen voorkomen zijn: een vertraagde heling van de incisie, een voorbijgaande bloeduitstorting van het oogwit of van het ooglid, een allergie voor de diagnostische en therapeutische medicatie, het waarnemen van mouches volantes (vliegjes), een overgevoeligheid voor licht, kleine ontstekingen van het oog, een verhoging van de oogdruk, een vervorming van het hoornvlies (astigmatisme).

Vertroebeling van het lenskapsel doet zich voor na 30 à 50% van de staaroperaties. Dit kan optreden na enkele maanden of jaren en wordt secundaire cataract (of nastaar) genoemd. U kunt merken dat de gezichtsscherpte hierdoor vermindert. Door middel van een oogheelkundige laser kan deze vertroebeling weer weggelaserd worden, waarna het zicht beter wordt.

De meeste complicaties zijn in de regel goed te behandelen (of gaan vanzelf weg), op voorwaarde dat ze op tijd opgemerkt worden. Door het nakomen van de controleafspraken en het nauwgezet volgen van alle instructies helpt u zelf mee om problemen te voorkomen.